Cizre & Dicle Yüzüğü

Bir aşk hikâyesinin bir şehrin kaderine dönüşebileceğini hiç düşündünüz mü? Cizre’de bu soru Mem ile Zin’in adıyla birlikte anılır. 17. yüzyılda Ahmed-i Hânî’nin dizelere döktüğü bu destan, Cizre sarayında birbirine âşık olan iki gencin, kıskançlığın ve entrikanın ortasında kavuşamayışını anlatır… Rivayete göre ikisi, ölümden sonra aynı toprakta, yan yana yatmaktadır.

Cizre, Dicle’nin kıvrımında kurulmuş, tarih boyunca pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış kadim bir şehirdir. Adı Arapçada “ada” anlamına gelen “cezire”den gelir; çünkü eski şehir, Dicle’nin kolları arasında bir ada gibi kurulmuştu. Orta Çağ’da Cezire-i İbn Ömer olarak anılan şehir, ticaret yollarının kesiştiği önemli bir durak oldu… Asırlar boyunca şehrin kaderi nehrin kaderiyle birlikte yazıldı; Dicle ne zaman taşsa, Cizre de onunla birlikte nefesini tuttu.

Şehrin en dikkat çekici yapılarından biri, Dicle’nin üzerinde kalıntıları hâlâ duran eski köprüdür. Taşlarına işlendiği anlatılan gezegen ve burç kabartmaları, o dönemin insanlarının gökyüzüne nasıl baktığının sessiz bir kanıtıdır; belki de o ustalar nehri geçenlerin gökyüzünü de unutmamasını istiyordu. Şehirde Hz. Nuh’a ait olduğuna inanılan türbe ise yakınındaki Cudi’nin efsanesini şehrin kalbine taşır.

Gelin, Dicle’nin kıyısında bir an durup dinleyelim. Nehir, Mem ile Zin’in kavuşamadığı sarayın hatırasının önünden akar; kıyılarında bahçeler, üzerinde köprünün kırık kemerleri, ötesinde ise Cudi’nin sırtları… Suyun sesi bir destanın dizeleri gibi kulağa çalınır. Cizre’nin hikâyesi aşkın ve suyun hikâyesidir; ikisi de durmadan akar.

Dicle’nin kıvrımı ve şehrin kurulduğu ova bu kadrajda gümüşün üzerinde. Mem ile Zin kavuşamadı; ama nehrin iki yakası, bir avuç gümüşün üzerinde buluşuyor…