Dara Yüzüğü

Bir imparator sınırına bir şehir kurmaya karar verdiğinde neyi düşünür? Düşmanı mı, suyu mu, yoksa tarihin onu nasıl hatırlayacağını mı? Bizans İmparatoru I. Anastasios, 6. yüzyılın başında Sasanî sınırına karşı Dara’yı kurdurduğunda herhalde üçünü birden düşünmüştü… Şehir bir süre onun adıyla, Anastasiopolis diye de anıldı.

Dara kısa sürede Doğu Roma’nın en önemli sınır kalelerinden biri oldu. Kalın surlar, kuleler ve her şeyden önemlisi su… Kuşatma altındaki bir şehrin en büyük düşmanı susuzluk olduğundan Dara’nın ustaları kayaya dev sarnıçlar oymuş, şehrin içinden geçen dereyi ustalıkla yönlendirmişti. Bugün bu yeraltı sarnıçlarına indiğinizde kubbeli taş boşlukların serinliği size o dönemin mühendislik aklını fısıldar…

530 yılında Dara’nın önündeki düzlükte büyük bir savaş yaşandı. Genç Bizans komutanı Belisarius, sayıca üstün Sasanî ordusunu burada yendi; bu zafer onun parlak askerî kariyerinin ilk büyük başarısı olarak tarihe geçti. Sınırın bu sessiz köşesi, bir zamanlar iki imparatorluğun kaderini belirleyen bir sahneydi… Bugün aynı düzlükte koyun sürülerinden başka pek bir ordu görünmemesi, tarihin kendine has bir mizahı olsa gerek.

Şehrin dışında ise kayaya oyulmuş nekropol yer alır. Kaya mezarlarının kapıları, sanki bir tiyatronun locaları gibi yamaca dizilmiştir; içlerinde duvarlara oyulmuş nişler sıra sıra uzanır. Gelin, bu sessiz locaların önünde durup dinleyelim: kılıç sesleri çoktan dindi, surlar yıkıldı; ama taşa oyulmuş bu kapılar hâlâ birilerini bekler gibidir…

Sınır şehrinin kurulduğu vadi, sarnıçların oyulduğu kayalıklar ve nekropolün yamacı bu kadrajda gümüşün üzerinde. Bir imparatorun sınırı, bir komutanın zaferi; şimdi hepsi sessiz bir yamacın kıvrımlarında…