Marmara Gölü & Bintepeler Yüzüğü

Platon, ‘Devlet’in ikinci kitabında Lidyalı bir çobanın hikâyesini anlatır. Bir fırtına ve depremin ardından yarılan toprağın içine inen çoban, orada dev bir cesedin parmağında altın bir halka bulur; halkayı çevirdiğinde görünmez olmaktadır… Hikâyenin sonunda çoban kraliçeyi kendine bağlar, kralı öldürür ve Lidya tahtına oturur. Gelenek bu hikâyeyi Gyges adıyla anar; Platon ise okurlarına zor bir soru bırakır: Kimse görmeyecek olsa, yine de dürüst kalır mıydınız?

Tarihteki Gyges, Lidya’da yeni bir hanedanın kurucusu oldu. Bin Tepe’nin kuzeyindeki bu gölün antik adı ise Gygaia’ydı; Homeros bile İlyada’da ondan söz eder. Görünmezlik efsanesiyle anılan kralın adıyla gölün adı arasındaki bu yakınlık bir tesadüf mü, yoksa kadim bir bağın izi mi, bilen yok… Bildiğimiz tek şey, görünmez olmakla anılan bir adın, her şeyi yansıtan bir aynayla yan yana durduğu.

Gölün güneyindeki sırtlarda ise Lidya krallarının tümülüsleri, yani yapay tepeleri yükselir; bu yüzden buraya Bin Tepe denir. Aralarında en büyüğü, Kroisos’un babası Alyattes’e aittir. Herodot’un anlattığına göre bu devasa mezarı tüccarlar, zanaatkârlar ve çeyizini kendi kazanan genç kızlar birlikte yaptırmış; en büyük payı da kızlar üstlenmişti… Tarihin en büyük mezar tepelerinden birinin çeyiz parasıyla yükseldiğini düşününce insan ister istemez gülümsüyor.

Bu kadraj, tümülüslerin serpildiği sırtları ve arkasında uzanan gölü gümüşe taşıyor. Görünmez olmayı dileyen bir çobanın, görünmek için tepeler yığdıran kralların hikâyesi; şimdi ışığın vurduğu her kıvrımda yeniden görünür oluyor…