Aizanoi Yüzüğü

Fiyatların durmadan artmasından yakınmak yalnızca bizim çağımıza mı özgüdür? Aizanoi’nin yuvarlak pazar binasının duvarlarına bakarsanız, cevabın hayır olduğunu görürsünüz. Roma İmparatoru Diocletianus, 301 yılında çıkardığı fermanla imparatorluğun dört bir yanında yüzlerce malın ve hizmetin tavan fiyatını belirlemişti; Aizanoililer de bu listeyi, herkes görsün diye pazarlarının duvarlarına kazıdılar… Buğdayın, şarabın, bir çift ayakkabının fiyatı taşa yazılmıştı; hem de bir daha silinmemecesine.

Pazarcıların bu fermana ne kadar uyduğunu bilmiyoruz; tarihçilerin çoğu pek de uyulmadığını düşünür. Ama taş sözünü tuttu… Aizanoi’nin asıl gururu ise şehrin ortasında, geniş bir terasın üzerinde yükselen Zeus Tapınağı’dır. Anadolu’nun en iyi korunmuş tapınaklarından biri olan bu yapının altında, ana tanrıça Kybele’ye adanmış tonozlu bir yeraltı odası bulunur; yani gökyüzünün efendisiyle toprağın annesi aynı çatının altında buluşur.

Kentin içinden akan Penkalas Çayı üzerindeki Roma köprüleri, iki bin yıla yakın bir süredir hâlâ iş başındadır; üzerlerinden bugün de köylüler, traktörler, sürüler geçer. Tiyatrosuyla stadyumunun birbirine bitişik kurulduğu, benzerine az rastlanan bir yapı da buradadır… Ve bütün bu ihtişamın ortasında, Çavdarhisar köyünün evleri antik taşları duvarlarına katarak yaşamaya devam eder; tarih burada müzede değil, bir bahçe duvarında durur.

Bu kadraj; Aizanoi’nin yayıldığı ovayı, Penkalas’ın kıvrımlarını ve çevresindeki yumuşak tepeleri gümüşe işliyor. Fiyatlar değişir, fermanlar unutulur; ama toprağın bu kıvrımları, taşa yazılmış bir söz gibi yerinde kalır…