Karadağ & Binbirkilise Yüzüğü

1909 yılında Londra’da ilginç bir kitap yayımlandı: ‘The Thousand and One Churches’, yani Binbir Kilise. Yazarları arkeolog William Ramsay ile gezginliğiyle ün salmış Gertrude Bell’di. Peki bu iki İngiliz, Karaman ovasının ortasındaki sönmüş bir volkanın yamaçlarında ne arıyordu?

Karadağ, Karaman’ın kuzeyinde, dümdüz ovanın ortasından birdenbire yükselen sönmüş bir volkandır. Yamaçlarında ise Bizans döneminden kalma sayısız kilise ve manastır kalıntısı yayılır; halk da buraya bu yüzden “Binbirkilise” demiştir. Bin bir tane mi? Elbette değil… Anadolu’da “bin bir” çoğu zaman sayılamayacak kadar çok demektir; tıpkı Binbir Gece Masalları gibi.

Ramsay ile Bell bu yamaçlarda kalıntıları tek tek ölçüp çizdi, fotoğrafladı. O günden bu yana pek çok duvar yıkıldığı için, o kitap bu kiliselerin hafızası gibidir. Madenşehri’nin ve Değle’nin taş duvarları arasında dolaşırken, asırlar önce bu dağın bir inanç merkezi olduğunu hayal etmek hiç de zor değil.

Peki neden bir volkan? Belki ovanın ortasında göğe en yakın yer olduğu için, belki yamaçlarındaki pınarlar yüzünden, belki de dünyadan el etek çekmek isteyenlere bir dağdan daha uygun bir sığınak olmadığı için… Kesin cevabı bilmiyoruz; ama taşlar, burada dua edenlerin sesini hâlâ saklıyor.

Bu kadraj Karadağ’ın konisini, eteklerini ve onu çevreleyen ovayı gümüşe işliyor. Bin bir kilise, bin bir dua… ve tek bir dağ.