Aydın & Tralleis Yüzüğü

“Yaşadıkça parla, hiçbir şeye üzülme; hayat kısa sürer, zaman da sonunu ister.” Bu dizeler, bugüne eksiksiz ulaşmış en eski şarkının sözleridir. Seikilos adında bir adamın bir mezar taşına notalarıyla birlikte kazıttığı bu şarkı, 1883’te Aydın yakınlarında, antik Tralleis’in topraklarında bulundu… Yani dünyanın bilinen en eski tam şarkısı, Büyük Menderes ovasına bakan bu yamaçlardan yükselmişti.

Tralleis’in ovaya hâkim bir platoda kurulmuş olması boşuna değildi: aşağıda Menderes’in bereketli toprakları, arkada serin dağlar… Zenginliğiyle anılan şehir sanatçılar ve bilginler yetiştirdi; şüphesiz en ünlüsü Trallesli Anthemios’tur, İstanbul’daki Ayasofya’nın mimarlarından biri. Ayasofya’nın havada asılı duran kubbesine bakarken kimin aklına Aydın gelir ki? Oysa o kubbenin hesabı, bu ovada büyüyen bir adamın zihninde yapılmıştı… Üstelik ortağı İsidoros da Menderes’in ağzındaki Miletos’tandı; yani o büyük kubbe, aynı nehrin kıyılarında yetişmiş iki ustanın ortak eseriydi.

Şehrin adı da zaman içinde el değiştirdi. Antik çağın Tralleis’i sonraları Güzelhisar diye anıldı; 14. yüzyılda ise Aydınoğulları Beyliği’nin kurucusu Aydınoğlu Mehmed Bey’in adıyla bugünkü ismini aldı. Bir şehrin önce güzelliğiyle, sonra bir beyin adıyla anılması, onun hem sevildiğine hem de sahiplenildiğine işaret olsa gerek.

Bugün ovada incir bahçeleri uzanır; Aydın inciri, Menderes’in güneşini ve sabrını tatlıya çeviren en eski ustalardan biridir. Tralleis’in kalıntıları ise hâlâ şehre yukarıdan bakıyor; tıpkı Seikilos’un şarkısı gibi, kısa bir ömrün ardından uzun bir hatıra bırakmış bir şehir…

Bu kadraj; şehrin yayıldığı eteği, üstündeki Tralleis platosunu ve Büyük Menderes ovasını gümüşe taşıyor. Yaşadıkça parla, demişti Seikilos; bu kez parlayan, ovanın kendisi…