Patara Yüzüğü

Montesquieu, ‘Kanunların Ruhu’nda, “Mükemmel bir federal cumhuriyet örneği vermem gerekseydi, Likya’yı gösterirdim” der. Aradan yıllar geçip Amerikan anayasası tartışılırken, Federalist yazılarında da bu satırlar anılacaktı… Peki iki bin yıl önce bu kadar övgüyü hak eden birliğin meclisi nerede toplanıyordu?

Patara’da. Likya’nın şehirleri, büyüklüklerine göre bir, iki ya da üç oyla temsil edildikleri bu mecliste bir araya gelirdi; yani nüfusa göre temsil, bu kıyılarda çok önceden denenmişti. Yeniden ayağa kaldırılan meclis binasının taş sıralarına oturduğunuzda, bir zamanlar burada yükselen tartışmaların sesini duyar gibi olursunuz; kim bilir, belki de bugünkü meclislerden pek farkı yoktu…

Patara aynı zamanda Apollon’un kentiydi. Herodot, burada tanrının kâhinlik yaptığı dönemlerde rahibenin geceleri tapınağa kapatıldığını anlatır; bazı antik anlatılara göre Apollon kışları Patara’da geçirirdi. Geleneğe göre Myra’nın piskoposu Aziz Nikolaos da bu şehirde doğmuştu. Roma döneminden kalma deniz feneri, kent kapısı ve kumların arasından yükselen tiyatro, şehrin bir zamanlar ne kadar kalabalık bir liman olduğunu hatırlatır.

Bugün ise liman kumla dolmuş, deniz geri çekilmiştir. Şehrin önünde on sekiz kilometrelik bir kumsal ve rüzgârın her gün yeniden biçimlendirdiği kumullar uzanır; yaz gecelerinde deniz kaplumbağaları yumurtalarını bu kumlara bırakır. Kumulların arasında yürürken insan, bir zamanlar gemilerin demirlediği limanın şimdi kum tepelerinin altında uyuduğunu düşünmeden edemez; deniz gitmiş, hatırası kalmıştır…

Mükemmel bir birlik… Eşen ovasının denize ulaştığı kıyı, kumullar ve antik kentin çevresindeki alçak sırtlar şimdi gümüşün üzerinde yükseliyor; bir zamanlar tartışmaların yankılandığı toprağın sessiz kıvrımları…