Niksar Yüzüğü

Bir şehrin adında bir imparatorun izi saklı olabilir mi? Niksar’ın adı, antik çağdaki Neokaisareia’dan, yani “Yeni Sezar şehri”nden gelir. Roma döneminde bir imparatora ithafen konan bu ad asırlar içinde törpülenmiş, kısalmış ve dilimizde Niksar olmuştur… Bir imparatorun şanı için konan ad, sonunda halkın dilinde yumuşayıp bir kasabanın sıcak adına dönüşmüştür.

Niksar’ın tarihinde pek çok parlak dönem vardır; ama belki de en parlağı Danişmendlilerin başkenti olduğu yıllardır. Malazgirt’ten sonra Anadolu’ya yerleşen ilk Türk beyliklerinden biri olan Danişmendliler bu şehri merkez edindi; Danişmend Gazi’nin adı bugün hâlâ şehrin hafızasında yaşar. Bu dönemde yapılan medreseler, camiler ve türbeler Niksar’ı bir ilim merkezine dönüştürdü; Yağıbasan Medresesi, Anadolu’nun en eski medreselerinden biri olarak bugün hâlâ ayaktadır.

Şehrin üzerinde yükselen kale Roma’dan Bizans’a, Danişmendlilerden Osmanlı’ya kadar pek çok kez el değiştirmiştir. Surlarının içinden bakıldığında Kelkit Çayı’nın vadisi ve bahçeleri görünür; meyve ağaçları, sebze tarlaları, derelerin kıyısındaki söğütler… Niksar’ın bereketi asırlardır bu vadiden gelir. Farklı inançların, farklı çağların izlerini taşıyan taşlar şehrin sokaklarında yan yana durur; vadinin cömert bahçelerinden toplanan meyveler ise Niksar’ın adını asırlardır uzaklara taşır.

Hristiyanlık tarihinde de Niksar’ın özel bir yeri vardır. 3. yüzyılda şehrin piskoposu olan Aziz Gregorios, gösterdiği anlatılan mucizeler yüzünden “Mucizeci” lakabıyla anılır. Bir şehrin hem bir gazinin hem de bir azizin adını aynı sükûnetle taşıması, Anadolu’nun o büyük sabrının güzel bir örneği olsa gerek…

Kale tepesi ve Kelkit vadisinin bahçeleri şimdi avuç içi kadar gümüşe sığıyor. Bir imparatorun adı, bir gazinin hatırası, bir azizin mucizesi… Hepsi bu vadide yan yana.