Aydıntepe Yeraltı Şehri Yüzüğü

Bir şehri yerin altına kim, neden kurar? Düşmandan saklanmak için mi, kışın dondurucu soğuğundan korunmak için mi, yoksa toprağın içinde, gözden uzak bir hayatı daha güvenli bulduğu için mi? Aydıntepe’nin altında uzanan dehlizler bu soruların hiçbirine kesin bir cevap vermez; ama hepsini aynı anda sordurur…

Bayburt’un yakınındaki bu kasabanın altında, kayaya oyulmuş galeriler, odalar ve koridorlar uzanır; bir labirent gibi birbirine açılırlar. Duvarları el emeğiyle düzeltilmiş bu mekânların kimin tarafından, ne zaman oyulduğu kesin olarak bilinmez; kimi araştırmacılar onları Roma, kimileri Bizans dönemine tarihler. Belki de en ilginci, bu yeraltı şehrinin bugünkü kasabanın hemen altında, evlerin, sokakların, bahçelerin aşağısında durmasıdır. Yani Aydıntepe’de yaşayanlar, bir bakıma başka bir şehrin çatısında yaşar…

Yerin üstünde ise Bayburt’un geniş, çıplak platosu uzanır; kışları uzun, yazları kısa, rüzgârı sert bir coğrafya… Belki de bu yüzden yerin altı, bu platoda yaşayanlar için hep bir sığınak olmuştur; toprağın sabit serinliği, dışarıdaki ayazın karşısında sessiz bir kalkan gibi… Kışın buradaki soğuk insanı iliklerine kadar üşütür; yazın ise güneş, çıplak tepelerin üzerinde amansızca parlar.

Dehlizlerde yürürken insan, bu tünelleri kazan ellerin sabrını düşünmeden edemez. Kazma sesleri, taşınan toprak, kandil ışığında açılan yeni bir oda… Hepsi çoktan susmuş; geriye yalnızca kayanın hafızası kalmış. Taş tavanların altında yürürken insan, farkında olmadan sesini alçaltır.

Bu kadraj Aydıntepe’nin oturduğu platoyu, kasabayı çevreleyen tepeleri ve uzaklara doğru açılan geniş düzlükleri avuç içi kadar gümüşe sığdırıyor. Gümüş yerin üstünü taşır elbette; altındaki şehir ise sırrını hâlâ saklıyor…