Aspendos Yüzüğü

Rivayete göre Aspendos kralı, kızını şehre en güzel eseri armağan edecek kişiye vereceğini ilan etmişti. Yarışmaya iki usta katılır: biri dağlardan şehre su taşıyan kemerleri inşa eder, öbürü bir tiyatro. Kral, tiyatronun en üst sırasına çıktığında sahneden gelen bir fısıltıyı kulağının dibinde duyar: “Kızı bana verin…” Anlatılana göre kral, kızını tiyatroyu yapan ustaya verir… Peki bir fısıltı, iki bin yıl sonra hâlâ duyulabilir mi?

Aspendos’ta duyulur. Tiyatro, MS 2. yüzyılda, İmparator Marcus Aurelius döneminde yapıldı; yazıtlar mimarının Zenon adında bir usta olduğunu söyler. Roma dünyasının en iyi korunmuş tiyatrolarından biri olan yapı, bu sağlamlığını biraz da talihine borçludur: Selçuklular döneminde bir kervansaray olarak kullanılmış, yani hiç boş kalmamıştır. Bugün opera ve bale seslerinin yankılandığı bu sahnede, asırlar önce kervanların develeri dinleniyordu… Tarihin mizah anlayışına şaşırmamak elde değil. Sahnede yere düşürülen bir madeni paranın sesinin en üst sıralardan bile duyulduğu anlatılır; bunu denemek isteyen ziyaretçilerin sayısı ise, doğrusu, hiç de az değildir.

Tiyatronun yaslandığı akropol tepesinin önünden, eskilerin Eurymedon dediği Köprüçay akar. MÖ 5. yüzyılda Atinalı komutan Kimon, Pers ordusunu ve donanmasını bu ırmağın ağzında yenmişti; yani bu sakin suların kıyısı, bir zamanlar iki dünyanın hesaplaştığı yerdi. Kuzeyde ise rivayetteki o kaybeden ustanın eseri sayılan su kemerlerinin kalıntıları, ovanın içinde yalnız ve mağrur, hâlâ dimdik durur…

Kızı bana verin… Bu kadraj; akropol tepesini, Köprüçay’ın ovada çizdiği kıvrımları ve çevredeki alçak sırtları gümüşün üzerinde yükseltiyor. Kulak verirseniz, o fısıltı hâlâ oradadır.