Havza Kolyesi

Bir telgraf makinesinin tıkırtısı… 1919’un mayıs sonunda, Samsun’un güneyindeki küçük bir kaplıca kasabasında bu ses günlerce susmadı. Havza’dan yurdun dört bir yanına çekilen telgraflar, halkı işgale karşı sesini yükseltmeye, mitingler düzenlemeye çağırıyordu… Peki neden Havza?

Samsun’dan sonraki ilk durak burası oldu. Mustafa Kemal Paşa’nın kasabada kaldığı günlerde yayımlanan Havza Genelgesi, işgallere karşı halkı ilk kez açıkça göreve çağıran belgelerden biriydi. Samsun’da atılan adım Havza’da bir sese dönüştü; o ses de kısa sürede bütün Anadolu’ya yayıldı… Genelgenin satırları kasabanın telgrafhanesinden çıkıp yurdun dört bir yanındaki valiliklere, komutanlıklara ulaştı; kısa sürede şehir şehir mitingler düzenlenmeye başladı. Bir kasabanın küçük telgrafhanesi, o günlerde bütün bir ülkenin sesi olmuştu… Mustafa Kemal Paşa’nın kasabada kaldığı bina ise bugün müze olarak ziyaretçilerini bekliyor.

Kasabanın kaplıcaları ise çok daha eski bir hikâye anlatır. Sıcak suların Roma döneminden beri kullanıldığı, asırlar boyunca yorgun yolcuları, hastaları, askerleri ağırladığı bilinir. Tarihin en yorgun günlerinde bile insanlar bu sıcak sularda bir nebze dinlenmeyi bulmuştur; o bahar da öyle olmuştu belki… Kaplıcanın buharı, kış sabahlarında kasabanın üzerinde ince bir bulut gibi asılı kalır.

Havza, Tersakan Vadisi’ne inen sırtların arasında sakin bir kasaba. Tepelerden bakıldığında ovanın bereketi, sırtların yeşili ve kasabanın sade çatıları bir arada görünür. Bir asır önce yurdun dört yanına telgraf çeken bu kasaba, bugün sessizliğiyle sanki o günlerin yankısını dinlemektedir…

Kasaba ve Tersakan Vadisi’ne inen sırtlar şimdi avuç içi kadar gümüşe sığıyor. Telgrafın tıkırtısı çoktan sustu; ama o sesin çağırdığı yol, hâlâ buradan başlıyor…