Rize Kolyesi

“Çay bir ilaç olarak başladı ve bir içeceğe dönüştü.” Okakura Kakuzō, ‘Çay Kitabı’nı bu cümleyle açar. Japon yazar, çayın Doğu’daki uzun yolculuğunu anlatıyordu; Rize’ye varışını bilmesine imkân yoktu elbette. Çünkü çay, bu yamaçlara ancak yirminci yüzyılda ulaşacaktı…

1924’te çıkarılan bir kanunla Rize’de çay yetiştirilmesinin yolu açıldı; fakat ilk fidanların tutması, ilk bahçelerin kurulması hiç de kolay olmadı. Bu uğraşın en inatçı isimlerinden biri, sonraları “Türk çayının babası” diye anılacak olan Zihni Derin’di. Rize’nin bol yağmurlu iklimi ve asitli toprağı ise bu yeni misafire, sanki çoktandır onu bekliyormuş gibi kucak açtı. İlk çay fabrikası 1947’de Rize’de kuruldu; ve o günden sonra şehrin yamaçları bir daha asla eskisi gibi olmadı…

Bugün Rize’de denizden yukarı bakan biri, yamaçları kaplayan çay bahçelerinin yeşil basamaklarını görür. Mayıs geldiğinde ilk sürgünler toplanır; sırtlarda sepetler, ellerde makaslar, bahçelerde bitmeyen bir telaş… Şehrin yukarısındaki Ziraat Botanik Bahçesi’nde oturup denize karşı bir bardak çay içmek ise, bu hikâyeyi en doğru yerden dinlemek demektir.

Aslına bakarsak Rize’de çay yalnızca bir ürün değil, bir takvimdir. Hangi ayda hangi sürgünün toplanacağı, hangi yamacın ne zaman yeşereceği, fabrikaların önündeki kuyrukların ne zaman uzayacağı… Şehrin hayatı, bu yeşil yaprağın mevsimlerine göre akar. Sabahın erken saatinde demlenen ilk çay, öğle arasındaki ikincisi, akşam sohbetlerindeki sayısız bardak… Rize’de çay saati diye bir şey yoktur; çünkü her saat çay saatidir.

Bu kadraj Rize’nin denize inen yamaçlarını, çay bahçeleriyle basamak basamak yükselen sırtlarını ve şehrin kıyısını gümüşe işliyor. Okakura haklıydı: çay bir ilaç olarak başladı, bir içeceğe dönüştü; Rize’de ise bir hayatın ta kendisi oldu…