Harran Yüzüğü

Bir ova düşünün; üzerinde bir peygamberin ayak izleri, bir Roma ordusunun yenilgisi, gökyüzünü haritalayan âlimlerin gözlemleri ve arı kovanını andıran kubbeli evler… Hepsi aynı toprakta, üst üste. Peki tek bir yer bu kadar hikâyeyi nasıl taşır? Harran’a sorsak, herhalde gülümseyip “zamanla” derdi…

Kutsal kitaplara göre Hz. İbrahim, Ur’dan yola çıkıp Kenan ülkesine giderken bir süre Harran’da yaşamıştı. Daha eski çağlarda ise burası Ay tanrısı Sin’in kutsal merkeziydi. Asurlular, Babilliler, Romalılar, Emevîler… Hepsi bu ovadan geçti, hepsi de toprağın üzerinde bir iz bıraktı. Ovanın konik kubbeli kerpiç evleri ise yazın kavurucu sıcağında serin kalabilmek için asırlardır neredeyse aynı biçimde yapılır.

MÖ 53 yılında Romalı Crassus, Partlara karşı yürüttüğü seferde Harran yakınlarında, Romalıların Carrhae dediği yerde ağır bir yenilgiye uğradı ve bu savaştan sağ dönemedi. Roma’nın en zengin adamlarından biri olan Crassus’un servetinin, ovadaki okçulara karşı pek bir işe yaramadığını söylemek sanırım yanlış olmaz…

Orta Çağ’da ise Harran bambaşka bir şöhrete kavuştu: bilimin şehri oldu. Gökbilimci Battani burada doğdu, matematikçi ve gökbilimci Sabit bin Kurra buradan yetişti; yıldızlara bakan gözler ovanın o dümdüz ufkunu adeta bir rasathaneye çevirdi. Rivayete göre İslam dünyasının ilk üniversitelerinden biri de buradaydı ve kalıntıları bugün Ulu Cami’nin yanında, o tek başına yükselen kare minarenin gölgesinde durur…

Höyüğün kabarıklığı ve ovanın dümdüz uzanan yüzeyi bu kadrajda gümüşe işleniyor. Zamanın bu kadar çok hikâyeyi üst üste yığdığı bir yeri anlatmanın belki de en sade yolu budur: bir tepe ve sonsuz bir ova…