Knidos Kolyesi

Bir şehir, bütün borçlarının silinmesi karşılığında sahip olduğu en değerli şeyi satar mı? Plinius’un anlattığına göre Bitinya Kralı Nikomedes, Knidoslulara tam da bunu teklif etmişti: şehrin bütün borçlarını ödeyecek, karşılığında Praksiteles’in Afrodit heykelini alacaktı. Knidoslular teklifi reddetti… Borçlarıyla yaşamayı bir heykeli kaybetmeye tercih eden bir şehir; bugünün muhasebecilerinin bu karara pek de sıcak bakmayacağını tahmin etmek zor değil.

Peki bu heykel neden bu kadar kıymetliydi? Çünkü Praksiteles’in Afrodit’i, bir tanrıçayı ilk kez bu kadar insanca, bu kadar çıplak ve kırılgan tasvir eden büyük eserdi. Heykeli görmek için Akdeniz’in dört bir yanından yolcular Knidos’a gelir, tanrıçanın tapınağının etrafında hayranlıkla dolaşırdı. Yani Knidos, belki de tarihin ilk sanat yolculuklarının durağıydı…

Şehrin hazinesi yalnızca heykel değildi. Antik dünyanın yedi harikasından İskenderiye Feneri’nin mimarı Sostratos da, gökyüzünü ölçen ünlü astronom Eudoksos da Knidosluydu. Denizcilerin yolunu aydınlatan bir fenerin mimarının, iki denizin buluştuğu bir burunda doğmuş olması şüphesiz tesadüf değildi. Eudoksos’un da yıldızları Knidos’taki gözlemevinden izlediği anlatılır; gökyüzünü ölçmek için bu açık ufuktan daha uygun bir yer bulmak kolay olmasa gerek.

Knidos, Datça Yarımadası’nın en ucunda, Ege ile Akdeniz’in birleştiği yerde kurulmuştu. Şehrin iki limanı vardı; rüzgâr hangi yönden eserse essin gemiler birine sığınabiliyordu. Bugün hemen yanı başındaki Deveboynu Feneri, Sostratos’un mirasını sürdürürcesine hâlâ bu sulara ışık tutuyor…

Bu kadraj; iki limanlı antik şehrin oturduğu burnu, Deveboynu’nu ve yarımadanın son sırtlarını gümüşe taşıyor. Knidoslular heykellerini satmadı; bu kıyıyı da kimse satın alamaz, ancak yanında taşıyabilir…